Brak pełnej niezależności stron transakcji otwiera pole do nadużyć, manipulacji wynikiem finansowym oraz ukrywania rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jednostki. To z kolei może powodować zniekształcenia sprawozdań finansowych – pisze w Rzeczpospolitej Aleksandra Gulej, supervisor w Dziale Rewizji Finansowej BDO
Obecny obrót gospodarczy charakteryzuje się rosnącym stopniem skomplikowania struktur korporacyjnych. Grupy kapitałowe, spółki celowe, wspólne przedsięwzięcia oraz skomplikowane sieci powiązań osobowych stały się codziennością biznesową. W tym środowisku transakcje z podmiotami powiązanymi stanowią naturalny element działalności gospodarczej, który pozwala na optymalizację procesów, obniżenie kosztów operacyjnych czy realizację wspólnych strategii. Z perspektywy biegłego rewidenta badającego sprawozdanie finansowe, obszar ten stanowi jedną z najważniejszych „czerwonych flag”.
Relacje są istotne dla audytora
Biegły rewident, przystępując do badania sprawozdania finansowego, opiera się na założeniu, że rzetelny obraz sytuacji jednostki wymaga pełnej przejrzystości. Międzynarodowy Standard Badania 550, w całości poświęcony podmiotom powiązanym, wprost wskazuje, że audytor ma obowiązek zachować szczególny sceptycyzm zawodowy w tym obszarze. Wynika to z kilku fundamentalnych przyczyn opisanych w trzech poniższych punktach:
1. Odchylenie od zasady ceny rynkowej
W normalnych warunkach rynkowych niezależne od siebie strony dążą do maksymalizacji własnych korzyści, co naturalnie prowadzi do ustalenia cen i warunków transakcji na poziomie rynkowym. W przypadku podmiotów powiązanych ten mechanizm rynkowy jest często zawieszony lub zniekształcony. Spółka matka może narzucić spółce córce niekorzystne warunki zakupu materiałów, aby przetransferować zyski do innej jurysdykcji podatkowej lub udzielić nieoprocentowanej pożyczki, co w relacjach z niezależnym bankiem byłoby niemożliwe. Dla audytora oznacza to ryzyko, że przychody, koszty, aktywa lub pasywa nie odzwierciedlają ich rzeczywistej, ekonomicznej wartości.
2. Ryzyko oszustwa i obchodzenia mechanizmów kontroli
Podmioty powiązane mogą być wykorzystywane do celowego fałszowania sprawozdań finansowych. Zarząd, posiadając władzę nad wieloma podmiotami w grupie, może omijać wewnętrzne systemy kontroli. Zjawisko omijania kontroli przez kierownictwo najczęściej materializuje się właśnie poprzez niejasne, wielostronne transakcje z jednostkami powiązanymi, tworzone wyłącznie w celu wykreowania „pustych” przychodów lub ukrycia strat.
Cały artykuł można przeczytać w Rzeczpospolitej z dn. 14 września 2026 r.
Obecny obrót gospodarczy charakteryzuje się rosnącym stopniem skomplikowania struktur korporacyjnych. Grupy kapitałowe, spółki celowe, wspólne przedsięwzięcia oraz skomplikowane sieci powiązań osobowych stały się codziennością biznesową. W tym środowisku transakcje z podmiotami powiązanymi stanowią naturalny element działalności gospodarczej, który pozwala na optymalizację procesów, obniżenie kosztów operacyjnych czy realizację wspólnych strategii. Z perspektywy biegłego rewidenta badającego sprawozdanie finansowe, obszar ten stanowi jedną z najważniejszych „czerwonych flag”.
Relacje są istotne dla audytora
Biegły rewident, przystępując do badania sprawozdania finansowego, opiera się na założeniu, że rzetelny obraz sytuacji jednostki wymaga pełnej przejrzystości. Międzynarodowy Standard Badania 550, w całości poświęcony podmiotom powiązanym, wprost wskazuje, że audytor ma obowiązek zachować szczególny sceptycyzm zawodowy w tym obszarze. Wynika to z kilku fundamentalnych przyczyn opisanych w trzech poniższych punktach:
1. Odchylenie od zasady ceny rynkowej
W normalnych warunkach rynkowych niezależne od siebie strony dążą do maksymalizacji własnych korzyści, co naturalnie prowadzi do ustalenia cen i warunków transakcji na poziomie rynkowym. W przypadku podmiotów powiązanych ten mechanizm rynkowy jest często zawieszony lub zniekształcony. Spółka matka może narzucić spółce córce niekorzystne warunki zakupu materiałów, aby przetransferować zyski do innej jurysdykcji podatkowej lub udzielić nieoprocentowanej pożyczki, co w relacjach z niezależnym bankiem byłoby niemożliwe. Dla audytora oznacza to ryzyko, że przychody, koszty, aktywa lub pasywa nie odzwierciedlają ich rzeczywistej, ekonomicznej wartości.
2. Ryzyko oszustwa i obchodzenia mechanizmów kontroli
Podmioty powiązane mogą być wykorzystywane do celowego fałszowania sprawozdań finansowych. Zarząd, posiadając władzę nad wieloma podmiotami w grupie, może omijać wewnętrzne systemy kontroli. Zjawisko omijania kontroli przez kierownictwo najczęściej materializuje się właśnie poprzez niejasne, wielostronne transakcje z jednostkami powiązanymi, tworzone wyłącznie w celu wykreowania „pustych” przychodów lub ukrycia strat.
Cały artykuł można przeczytać w Rzeczpospolitej z dn. 14 września 2026 r.