Jak amortyzować środki trwałe

BDO W MEDIACH Z amortyzacją wiąże się wiele obowiązków, na które powinny zwrócić uwagę służby finansowo-księgowe. Stosowanie właściwych założeń i kalkulacji ułatwi sporządzenie rzetelnego sprawozdania finansowego na dzień bilansowy – pisze w Rzeczpospolitej Damian Leśniak, biegły rewident, partner w Dziale Rewizji Finansowej BDO.

Jednym z wielu obszarów wymagających uwagi działów księgowych i finansowych w każdej firmie jest amortyzacja. W niniejszym artykule skupiono się na przeglądzie zasad rachunkowości w odniesieniu do środków trwałych, a także ich uregulowaniu w przyjętej w jednostce, Polityce Rachunkowości.

Istota amortyzacji
Amortyzacja (umorzenie) jest pozycją kosztową nierozwiązalnie związaną z wieloma pozycjami aktywów ujmowanych w ramach bilansu. Koszt ten jest klasyfikowany w ramach kosztów działalności operacyjnej jednostki. Jest to również obszar, w którym istotną rolę odgrywają szacunki jednostki, które często wymagają zaangażowania, prócz działów finansowo – księgowych, także innych działów mających wiedzę operacyjną pozwalającą przyjąć odpowiedne założenia.

Przykład
Firma produkcyjna planuje zakup istotnej maszyny bądź urządzenia, które będzie dostosowane do indywidualnych potrzeb jednostki. Za określenie wartości brutto takiego środka trwałego zwykle odpowiada dział finansowo-księgowy. Oprócz tego konieczna jest tu również wiedza pracowników z działu inwestycji (lub innego odpowiedniego dla danej jednostki), który dostarczy danych np. o przewidywanym okresie ekonomicznej użyteczności bądź też szacowanej wartości rezydualnej takiego środka trwałego, niezbędnej do określenia właściwej wartości odpisu amortyzacyjnego.

Pojęcie amortyzacji dla celów rachunkowych i sprawozdawczych zostało uregulowane w ustawie o rachunkowości (UoR) oraz uszczegółowione w ramach Krajowego Standardu Rachunkowości nr 11 „Środki trwałe” (KSR 11).

Zgodnie z tymi regulacjami amortyzacja (bądź odpis amortyzacyjny lub umorzeniowy) środka trwałego jest kosztem, który odzwierciedla planowe, systematyczne i stopniowe rozłożenie w czasie wartości początkowej danego składnika majątkowego podlegającego amortyzacji. Zużycie środka trwałego ujęte w ramach odpisów amortyzacyjnych następuje wskutek jego użytkowania bądź upływu czasu przez okres ekonomicznej użyteczności (okres ustalony w momencie przyjęcia danego składnika do użytkowania i później zweryfikowany w ramach przeglądu stawek amortyzacyjnych na dany dzień bilansowy).

W momencie przyjęcia danego składnika majątkowego do użytkowania oraz ujęcia w ramach rejestru środków trwałych, należy przede wszystkim ustalić:
- wartość początkową danego składnika;
- okres ekonomicznej użyteczności;
- stawkę amortyzacji, oraz
- metodę amortyzacji.

Ustalenie kwoty odpisu amortyzacyjnego (z uwzględnieniem wartości brutto składnika majątkowego oraz okresu jego ekonomicznej użyteczności) następuje na dzień przyjęcia go do użytkowania (i ewidencji). Jest to również zdarzenie wymagające udokumentowania, najczęściej w formie dokumentu OT (przyjęcie środka trwałego).

Wszystkie wymienione elementy, a więc sposób ustalenia wartości początkowej, okresu ekonomicznej użyteczności, stawki amortyzacji oraz metody amortyzacji powinny zostać opisane i przyjęte do ogólnego stosowania w ramach obowiązującej w danej jednostce polityki rachunkowości.

Rozpoczęcie amortyzacji danego środka trwałego ma miejsce w miesiącu oddania go do użytkowania bądź w kolejnym miesiącu po tym terminie. Odpisów amortyzacyjnych dokonuje się zwykle w okresach miesięcznych na podstawie przygotowanych tabel amortyzacyjnych.

Cały artykuł można przeczytać w Rzeczpospolitej z dn. 22 czerwca 2026r.