W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Korzystając z naszej strony akceptujesz zasady Polityki Cookie.
  • Nowa ustawa o biegłych rewidentach
Biuletyn:

Nowa ustawa o biegłych rewidentach

18 września 2017

dr Katarzyna Trzpioła, "Rachunkowość i Podatki dla praktyków" |

Wyboru podmiotu uprawnionego do zbadania sprawozdania finansowego za 2017 r. należy dokonać we wrześniu tak, aby przeprowadzający je biegły rewident mógł wziąć udział w rocznej inwentaryzacji znaczących składników majątkowych. 

W dniu 21 czerwca 2017 r zaczęła obowiązywać nowa ustawa z 11 maja 2017 r. o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym, która reguluje kwestie związane z wykonywaniem zawodu biegłego rewidenta, ale wprowadza też szereg zmian w ustawie o rachunkowości, w szczególności w kwestii badania sprawozdań finansowych.

Podkreślić należy, iż zgodnie z art. 284 zmienione przepisy ustawy o rachunkowości stosuje się do badań sprawozdań finansowych sporządzonych za lata obrotowe rozpoczynające się po 16 czerwca 2016 r. Nie wpłyną one zatem na decyzje członków organów zatwierdzających w stosunku do właśnie zatwierdzanych sprawozdań finansowych za 2016 r. ani też do sprawozdań sporządzanych na 31 grudnia 2017 r. Warto jednak znać tę regulację, jeśli jednostka podejmuje wieloletnią współpracę z firmą audytorską.

Jednostki, o których mowa w art. 64 ust. 1 uor, są zobligowane do poddania swego sprawozdania finansowego badaniu przez biegłego rewidenta.
Obowiązek ten dotyczy jednostek dominujących, sporządzających skonsolidowane sprawozdania finansowe grup kapitałowych kontynuujących działalność:

  1. banków, zakładów ubezpieczeń oraz zakładów reasekuracji;
  2. spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych;
  3. jednostek działających na podstawie przepisów o obrocie papierami wartościowymi oraz przepisów o funduszach inwestycyjnych;
  4. jednostek działających na podstawie przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych;
  5. spółek akcyjnych, z wyjątkiem spółek będących na dzień bilansowy w organizacji;
  6. pozostałych jednostek, które w poprzedzającym roku obrotowym, za który sporządzono sprawozdania finansowe, spełniły co najmniej dwa z następujących warunków:
    1. średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło co najmniej 50 osób,
    2. suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego stanowiła równowartość w walucie polskiej co najmniej 2.500.000 euro,
    3. przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji finansowych za rok obrotowy stanowiły równowartość w walucie polskiej co najmniej 5.000.000 euro.

Od 1 stycznia 2016 r. obowiązkiem badania są objęte również sprawozdania krajowych instytucji płatniczych i instytucji pieniądza elektronicznego.
Zgodnie z nowym art. 53 ust 1a uor, przed zatwierdzeniem roczne sprawozdanie finansowe jednostek, o których mowa w art. 64, podlega badaniu zgodnie z wymogami przeprowadzania badań określonymi w:

  • art. 66-68 ustawy o rachunkowości oraz
  • ustawie z  11 maja 2017 r. o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym (Dz. U. poz. 1089), zwanej dalej „ustawą o biegłych rewidentach", oraz
  • rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 537/2014 z 16 kwietnia 2014 r. w sprawie szczegółowych wymogów dotyczących ustawowych badań sprawozdań finansowych jednostek interesu publicznego, uchylającym decyzję Komisji 2005/909/WE (Dz. Urz. UE L 158 z 27.05.2014, str. 77 oraz Dz. Urz. UE L 170 z 11.06.2014, str. 66) – w przypadku jednostek zainteresowania publicznego w rozumieniu art. 2 pkt 9 ustawy o biegłych rewidentach.

Uwaga 
Obowiązkowemu badaniu przez biegłego rewidenta podlegają także sprawozdania finansowe innych jednostek, które dla celów podatku dochodowego różnice kursowe ustalają na podstawie przepisów ustawy o rachunkowości.

Wyboru biegłego rewidenta należy dokonać w takim czasie, aby mógł wziąć on udział w rocznej inwentaryzacji znaczących składników majątkowych, a co za tym idzie, został poinformowany o terminach jej przeprowadzenia. Ponieważ inwentaryzację można rozpocząć trzy miesiące przed dniem bilansowym w jednostkach, w których rok bilansowy pokrywa się z rokiem podatkowym, idealnym terminem będzie na to wrzesień.

Umowę o badanie sprawozdania zawiera kierownik jednostki

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 6 uor kierownikiem jednostki jest osoba lub organ jedno- lub wieloosobowy (zarząd), który – zgodnie z obowiązującymi jednostkę przepisami prawa, statutem, umową lub na mocy prawa własności – uprawniony jest do zarządzania jednostką, z wyłączeniem pełnomocników ustanowionych przez jednostkę i to on zawiera umowę z rewidentem, jednak nie dokonuje zgodnie ze znowelizowanym art. 66 ust. 4 jego wyboru.
Wyboru podmiotu uprawnionego do badania sprawozdania finansowego dokonuje organ zatwierdzający sprawozdanie finansowe jednostki, chyba że statut, umowa lub inne wiążące jednostkę przepisy prawa stanowią inaczej (art. 66 ust. 4 uor). Absolutnie nie może wyboru dokonać zarząd.

Ważne
Nowa ustawa o biegłych zamieniła w uor dotychczas używane pojęcie podmiotu uprawnionego do badania sprawozdań finansowych określeniem firma audytorska.

Organem zatwierdzającym sprawozdanie i jednocześnie dokonującym wyboru biegłego rewidenta jest:

  • w przypadku osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą – właściciel,
  • w spółkach cywilnych, jawnych partnerskich, komandytowych –wspólnicy,
  • w spółce komandytowo-akcyjnej – walne zgromadzenie,
  • w spółce akcyjnej – zwyczajne walne zgromadzenie akcjonariuszy,
  • w spółce z o.o. – zwyczajne zgromadzenie wspólników,
  • w spółdzielni – walne zgromadzenie,
  • w przedsiębiorstwie – rada pracownicza.

W praktyce – w spółkach kapitałowych – najczęściej wyboru biegłego rewidenta dokonuje rada nadzorcza (komisja rewizyjna).
Zaznaczyć trzeba, że w art. 66 ust 5 uor dodano, iż w przypadku badania ustawowego, czyli wynikającego z art. 64 uor, pierwsza umowa o badanie sprawozdania finansowego jest zawierana z firmą audytorską na okres nie krótszy niż dwa lata z możliwością przedłużenia na kolejne, co najmniej dwuletnie okresy. Jest to bardzo ważna nowość, dlatego, że pozwoli ona audytorom zaplanować badanie w taki sposób, aby móc w sposób racjonalny i ekonomiczny przeanalizować wszystkie obszary działalności jednostki. Rozwiązanie to spowoduje, iż biegli będą mogli bardziej efektywnie współpracować z badaną jednostką. Nie będzie konieczności przebadania w jednym roku wszystkich obszarów, będzie możliwe rozplanowanie ich na dwa lata lub więcej, jeśli zawarta będzie umowa na dłuższy czas.

Uwaga 
Wybór biegłego rewidenta przez organ do tego nieuprawniony powoduje nieważność podjętej uchwały w tej sprawie.

Należy podjąć uchwałę o wyborze biegłego rewidenta

Nie ma określonej odrębnymi przepisami treści uchwały o wyborze biegłego rewidenta. W praktyce warto jednak zwrócić uwagę, aby zawierała ona co najmniej:

  • wskazanie numeru uchwały i organu, który jej dokonuje (Rada Nadzorcza, Zgromadzenie Udziałowców),
  • datę jej podjęcia,
  • wskazanie podmiotu uprawnionego do badania sprawozdania finansowego, który został wybrany (np. Kancelaria Porad Finansowo-Księgowych XYZ Sp. z o.o. z siedzibą w Katowicach),
  • wskazanie sprawozdania finansowego lub sprawozdań finansowych, które będzie podlegało/będą podlegały zbadaniu (sprawozdanie finansowe Spółki za 2017 r.); można tu określić, że np. badaniu będą podlegały sprawozdania roczne za lata 2017, 2018 i 2019,
  • wskazanie, że uchwała wchodzi w życie z dniem powzięcia.

Dodatkowo można wskazać:

  • termin badania (np. od 15 października 2017 r. do 20 lutego 2018 r.),
  • zobowiązanie kierownika jednostki do zawarcia umowy z podmiotem uprawnionym do badania sprawozdania finansowego,
  • podstawę prawną do podjęcia tej uchwały.

Za nieważne z mocy prawa uznawane będzie zawieranie wszelkich klauzul w umowach zawartych przez badaną jednostkę, które ograniczałyby możliwość wyboru firmy audytorskiej przez organ dokonujący wyboru firmy audytorskiej, na potrzeby przeprowadzenia badania ustawowego sprawozdań finansowych tej jednostki, do określonych kategorii lub wykazów firm audytorskich. Oznacza to, iż nie będzie możliwe wskazywanie, że sprawozdanie musi być zbadane np. przez firmę znajdującą się w na określonym miejscu rankingu firm audytorskich czy mającą siedzibę w jakimś województwie lub regionie. W wyniku nowelizacji wskazano, iż nieważne z mocy prawa będzie badanie sprawozdania finansowego przeprowadzone z naruszeniem określonych przepisów ustawy o biegłych rewidentach i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 537/2014 z 16 kwietnia 2014 r.

Ważne
Nieważne z mocy prawa będzie badanie sprawozdania finansowego, jeżeli istnieje zagrożenie wystąpienia autokontroli, czerpania korzyści własnych, promowania interesów badanej jednostki, zażyłości lub zastraszenia spowodowanych stosunkiem finansowym, osobistym, gospodarczym, zatrudnienia lub innym między badaną jednostką a kluczowym biegłym rewidentem, firmą audytorską, członkiem sieci, do której należy firma audytorska, lub osobą fizyczną mogącą wpłynąć na wynik badania, wskutek czego obiektywna, racjonalna i poinformowana osoba trzecia mogłaby wnioskować, że niezależność kluczowego biegłego rewidenta lub firmy audytorskiej jest zagrożona pomimo zastosowania zabezpieczeń zmierzających do wyeliminowania lub zredukowania zagrożenia do akceptowalnego poziomu.
Dotyczy to też sytuacji naruszenia niezależności biegłego rewidenta, firmy audytorskiej lub jej pracowników uczestniczących w badaniu, wskazanej w art. 69 ust 7 i 9, art. 70, art. 72 ust. 2, art. 134 ust. 1, art. 135 ust. 2 i art. 136 ustawy o biegłych rewidentach.

Konieczne należy zadbać o zachowanie niezależności

Biegły rewident przeprowadzający badanie musi spełniać warunki do wyrażenia bezstronnej i niezależnej opinii o tym sprawozdaniu. Bezstronność i niezależność nie jest zachowana w okolicznościach, o których mowa w art. 56 ust. 3 ustawy o biegłych rewidentach.
Zasady bezstronności i niezależności stosuje się również m.in. do podmiotów uprawnionych do badania sprawozdań finansowych, a także członków zarządu i organów nadzorczych tych podmiotów lub innych osób wykonujących czynności rewizji finansowej.
W umowie o badanie zwykle jest zawierana klauzula, w której strony oświadczają, że została zachowana niezależność i bezstronność.

Na podstawie art. 79 pkt 1 i 2 ustawy o rachunkowości, za:

  • niepoddanie sprawozdania finansowego badaniu przez biegłego rewidenta, 
  • nieudzielanie lub udzielanie niezgodnych ze stanem faktycznym informacji, wyjaśnień, oświadczeń biegłemu rewidentowi, 
  • niedopuszczanie biegłego rewidenta do pełnienia obowiązków,

grożą sankcje karne w postaci grzywny albo kary ograniczenia wolności.

Niepoddanie sprawozdania finansowego badaniu uniemożliwia m.in. zatwierdzenie sprawozdania finansowego, podział lub pokrycie wyniku finansowego oraz udostępnienie wspólnikom, akcjonariuszom lub członkom opinii wraz z raportem biegłego rewidenta w wymaganym terminie.

Nowelizacja wprowadziła też do art. 79 uor wskazanie kolejnych czynów, które są zagrożone karą grzywny lub ograniczenia wolności. Są to:

  • rozwiązanie umowy o badanie sprawozdania finansowego, bez uzasadnionej podstawy lub nieinformowanie Krajowej Rady Biegłych Rewidentów, a w odpowiednich przypadkach – Komisji Nadzoru Finansowego, o rozwiązaniu tej umowy (pkt 8),
  • zawieranie z firmą audytorską umowę o badanie ustawowe ustawy o biegłych rewidentach, na okres krótszy niż dwa lata (pkt 9),
  • stosowanie klauzul umownych, o których mowa w art. 66 ust. 5a (pkt 10).

Kierownik jest odpowiedzialny nie tylko za podpisanie umowy

Nie zmieniły się w istocie zasady współpracy między jednostką a biegłym, choć zgodnie ze zmienionym art. 67 ust 1 uor kierownik badanej jednostki zapewnia biegłemu rewidentowi, przeprowadzającemu badanie sprawozdania finansowego, dostęp do ksiąg rachunkowych oraz dokumentów stanowiących podstawę dokonanych w nich zapisów oraz wszelkich innych dokumentów, jak również udziela wyczerpujących informacji, wyjaśnień i oświadczeń – niezbędnych do sporządzenia sprawozdania z badania.
Zasady te należy także stosować do badania skonsolidowanych sprawozdań finansowych. Uchylono wprawdzie art. 67a uor wskazujący, iż wskazane zasady współpracy stosuje się odpowiednio do badania sprawozdań finansowych innych niż określone w art. 64, ale trudno wyobrazić sobie, iż takiej współpracy nie będzie przy badaniach dobrowolnych.

Badanie dobrowolne to zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy o biegłych rewidentach badanie rocznego sprawozdania finansowego, które jest przeprowadzane na podstawie decyzji badanej jednostki, a nie na podstawie art. 64 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości, przepisów innych ustaw lub przepisów prawa Unii Europejskiej, przeprowadzane zgodnie z krajowymi lub innymi standardami badania, a także badanie rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy kapitałowej przeprowadzane zgodnie ze standardami innymi niż krajowe standardy badania.

Podstawa prawna: 

  • art. 47 i 56 ustawy z 7 maja 2009 r. o biegłych rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań finansowych oraz o nadzorze publicznym (Dz.U. z 2015 r., poz. 1011),
  • art. 64, 66, 67 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 1047 ze zm.),
  • ustawa z 11 maja 2017 r. o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym (Dz. U 2017 poz. 1089),